Titelblad van de eerste druk van The Ely Volume

Kritiek op evangelicalen en op christelijke zending is niet nieuw. 120 jaar geleden werden ook al vragen gesteld en geprotesteerd tegen de “slechte gevolgen van zending”. En de kritiek was niet zonder grond. Culturen worden de grond in geboord, mensen wordt hun vrijheid ontnomen en de band tussen het Westen, kolonialisme en zending is helaas erg sterk.

Maar er is ook een andere kant. In 1881 verscheen een uniek boek waarvan ik graag had gezien dat het veel bekender was geweest: Thomas Laurie, The Ely Volume, or, The Contributions of our Foreign Missions To Science and Human Well-being. Ik heb de herziene editie uit 1885 in mijn boekenkast staan.

In opdracht van vader en zoon Ely is de schrijver nagegaan op welke terreinen zendelingen van de American Board of Commissioners for Foreign Missions hebben bijgedragen aan wetenschap en maatschappelijk welzijn. Het boek telt 532 bladzijden en 22 hoofdstukken. Elk hoofdstuk is een wetenschappelijk gebied of een aspect van de samenleving waar deze zendelingen grote bijdragen aan hebben geleverd.

Ik noem enkele titels van hoofdstukken: Geologie, Meteorologie, Archeologie, Oude talen, Etnografie (kennis over volken), Geschiedenis, Medische Wetenschap, Educatie tot en met hoofdstukken over sociale zorg. Zelfs de bijdrage van zendelingen aan kennis over het gebruik van wijn in bijbelse landen wordt vermeld. Het was toen een hot topic in de discussie rond alcohol en geheelonthouders. Sommigen zeiden dat de wijn uit de bijbel geen alcohol bevatte en dat Jezus en Paulus dus geen alcohol tot zich namen, maar daar kon Thomas Laurie, dankzij vele berichten van zendelingen, heel duidelijk over zijn: er bestaan in het Midden Oosten geen wijnen zonder alcohol.

Het boek haalt in het voorwoord het dagboek van Charles Darwin aan, waar hij zeer lovend sprak over het werk van de zendelingen op Tahiti en Nieuw Zeeland en kritiek weersprak dat hun werk weinig uithaalde. Hij wees op de enorme verbeteringen in de gezondheid en de veiligheid van de bevolking sinds de zendelingen aan het werk gingen.

En dit boek behandelt maar een kleine groep binnen het wereldwijde zendingswerk! Dit goede werk is gewoon doorgegaan en zelfs nog veel verder uitgebreid.

Atheïsten en critici van zending hebben waarschijnlijk op een heel aantal punten gelijk, maar er is ook deze kant. En deze kant krijgt weinig aandacht. De zendelingen zelf zijn meestal niet van die opscheppers en werken gewoon, hard en in stilte door aan een betere wereld. Het kost hen bloed, zweet, tranen en soms zelfs hun leven. En de wetenschap en het menselijk welzijn hebben er baat bij. Dat kan geen weldenkend mens toch onberoerd laten?

Van harte welkom op mijn site over boeken die mij hebben geboeid, ontroerd of veranderd. Soms schrijf ik een hele korte reactie en soms  echte boekbesprekingen, maar altijd spreekt het boek me aan. Het is dus behoorlijk subjectief allemaal…

Ik lees vooral boeken die geschreven zijn in het Engels, Nederlands en (Zuid) Afrikaans. Via de links hieronder kom je bij boekwinkels voor meer informatie. Op de bladzijde ‘de blogschrijver‘ kom je ietsje meer te weten over mij en mijn interesses. Veel leesplezier toegewenst.

Als ik slechts één boek uit mijn boekenkasten mocht houden, dan zou dit een grote kanshebber zijn. Het boek biedt een overzicht van gedichten in het Zuid Afrikaans en bevat zoveel wijsheid, humor en taalplezier dat ik er niet zonder kan. Uiteraard zijn de gedichten uit de laatste decennia niet opgenomen in deze uitgave uit 1960 en daardoor missen er vele juweeltjes van gedichten. Maar ik verkies deze editie boven de nieuwste editie van Andre Brink om een persoonlijke reden. Mijn exemplaar van deze editie gaat al zo lang met mij mee.

Toen we in Zuid Afrika kwamen te wonen hebben mijn ouders dit boek als geschenk gekregen. Op school werden vaak gedichten voorgedragen en behandeld en die raakten me zo dat ik daardoor dit boek thuis ging bekijken. En ik bleef erin lezen. Eerst alleen de korte gedichtjes, later ook de langere. Van sommigen begreep ik toen weinig en vele gedichten ben ik pas later gaan waarderen. Enkele gedichten bevatten nog steeds elementen of gedachten waarvan ik de diepte nog niet heb gepeild, zo met dat al gaat lukken.

Wat trekt me zo aan in die Afrikaanse gedichten? Het zal veel met mijn jeugd in Zuid Afrika te maken hebben, maar ik kan niet geloven dat het alleen daaraan ligt. Het moet meer zijn. Ik wordt volgens mij aangetrokken door de volgende eigenschappen van deze gedichten:

• De gevarieerde en indrukwekkende Zuid Afrikaanse natuur wordt in al haar schoonheid en wreedheid beschreven.
• Een groot gedeelte van de gedichten gaan over het vele lijden dat de Zuid Afrikaners gekend hebben. De tragiek van het leven wordt ontroerend mooi beschreven.
• Het geloof in God speelt in veel gedichten een grote rol. Vragen en twijfels worden daarbij niet gemeden.
• De breedte, de hoogte en de diepte van het leven komt aan bod.
• Er speelt een zachte humor door vele gedichten heen.
• En uit de meeste gedichten komt een milde, liefdevolle wijsheid naar voren.

Een gedicht van een van mijn favoriete dichters, N. P. van Wyk Louw, met daaronder een vertaling, geeft een aantal van deze elementen weer.

Aanraking van die dood

Net raaklings oor my hare het gestryk
die wind van Sy vleuelslag, en Sy skaduwee
was koelte rondom my; ek kon nie kyk
of Hy vernietiging of lewe gee,
ek kon geen laaste, dapper woorde vind;
ek ’t net gebuig, en óm my was ’n wand
van vrees, tot ek kon luister, glad verblind,
hoe Hy vér weggeruis het oor die land.
Maar toe die vrees gewaai het van my oë,
het alles nuut gestaan, van vreemde smart
deuraar en diep verbind deur alle tyd;
groot liefde was in my, en mededoë,
en wete van die duistre in ons hart,
want alles was deurweek van sterflikheid.

                                      **

Vertaling ‘Aanraking van de dood’

Slechts rakelings streek over mijn haren
de wind van Zijn vleugelslag,
en Zijn schaduw was koelte rondom mij;
ik kon niet zien of Hij vernietiging of leven gaf,
ik kon geen laatste, dappere woorden vinden;
ik boog alleen, en rondom mij was een wand van vrees,
totdat ik kon luisteren, helemaal verblind,
hoe Hij vér wegruisde over het land.
Maar toen de vrees weggewaaid was van mijn ogen,
stond alles er nieuw bij, van vreemde smart
dooraderd en diep verbonden door alle tijden heen;
er was een grote liefde in mij, en mededogen,
en een besef van het duister in ons hart,
want alles was doorweekt van sterfelijkheid.

Zulke gedichten zijn voor mij een bron van wijsheid en leesplezier. Daarom hoort dit boek bij mijn favorieten.

Ik heb door dit boek grote bewondering gekregen voor wat Anselmus onder moeilijke omstandigheden voor elkaar kreeg. De term ‘donkere middeleeuwen’ gebruik je na het lezen van dit boek niet meer. De middeleeuwen waren een tijd van vooruitgang op intellectueel en technisch gebied en de kloosters speelden daarbij een belangrijke rol.

En wat heeft Anselmus veel gebeden, gelezen en diep nagedacht over het geloof! Hij heeft met zijn doorwrochte werken verschillende beslissende gedachten aan de kerkleer bijgedragen. Zijn gebeden- en meditaties zijn al vroeg gebundeld en getuigen van zijn innerlijk geloof. Deze gebeden en meditaties worden 1000 jaar later nog steeds herdrukt.

Het grootste deel van het boek bestaat uit een tocht naar de Kalahari woestijn in Botswana en een zoektocht naar de levenswijze van de san. Ze weten met spaarzame middelen te leven in de zware omstandigheden van een semi-woestijn. Hun eerbied en respect voor de natuur en de dieren is indrukwekkend. De godsdienst en de inzichten van een – in veler ogen – primitief volk, blijken diepgaand en vol van wijsheid te zijn.

Het waargebeurde verhaal van Christopher McCandless, die opgroeit in een welgesteld gezin. Hij is de zoon van een briljante NASA medewerker en zijn ouders hebben samen een succesvol bedrijf. Chris voelt een grote druk om aan de hoge verwachtingen van zijn omgeving te voldoen. Daarnaast loopt het tussen zijn ouders niet goed en het overspel van zijn vader betekent een grote breuk in het vertrouwen. Nadat hij afstudeerde aan de Emory universiteit van Atlanta besluit hij er even helemaal tussen uit te gaan.

Tienduizenden dollars aan studiegeld van zijn ouders maakt hij over naar Oxfam, een organisatie die strijdt tegen honger en armoede. Hij rijdt met zijn auto en minimale bagage het wijde westen van de Verenigde Staten in. Niemand weet waar hij is en niemand kan hem vinden. Niet lang na zijn vertrek laat hij ook zijn auto achter en verbrand al zijn geld. Met alleen de allernodigste artikelen trekt hij de wildernis in. Die allernodigste artikelen bestaan voor hem ook uit een aantal boeken, waaronder Walden van Thoreau, Doctor Zhivago van Boris Pasternak, The Death of Ivan Ilych van Tolstoi en Terminal Man van Michael Crichton. Dus niet alleen ‘intellectuele’ boeken, maar ook populaire thrillers. Hij wisselt perioden in de wildernis af  met perioden in de bewoonde wereld om daar te werken en wat geld te verdienen.

Hij vertrekt uiteindelijk naar Alaska om echt in de natuur, de stilte en de eenzaamheid te zijn. In een verlaten bus midden in een natuurgebied vindt hij onderdak. Hier komt hij door het lezen van dezelfde boeken die hem de eenzaamheid in gedreven hebben, tot de volgende conclusie: “happiness only real when shared.” Maar door allerlei tegenslag lukt het hem niet om zich ooit weer onder de mensen te begeven.

Dit boek heeft mij opnieuw na laten denken over het loslaten van je huidige leven. In de zoektocht van Chris naar eenvoud en oprechtheid komt een soort Fransiscaanse spiritualiteit naar voren. Chris leefde in zijn studietijd al als een monnik, maar met zijn reis doet hij eigenlijk een gelofte van armoede. Zou ik bijna al mijn spullen achter kunnen laten?

De natuur en alle bijzondere mensen die hij tegenkomt maken dit boek voor mij tot een juweel. Relevante ontdekkingsreizen van andere wilderniszoekers worden beschreven en de schoonheid en wreedheid van de natuur krijgen beide hun verdiende aandacht.

Het boek is ook erg mooi en waarheidsgetrouw verfilmd door Sean Penn. Wat heel bijzonder is aan zowel boek als film, is dat de ouders eraan meegewerkt hebben. Het boek en de film laten de ouders zien in al hun falen, problemen, verdriet en strijd. Zij hebben zich daarmee heel kwetsbaar, open en eerlijk opgesteld en hun bijdrage in de problemen niet verzwegen. Dat vind ik heel dapper en wijs.

Alleen de omgang van de ouders met het vertrek en verlies van hun zoon maakt dit boek (en de film) al de moeite meer dan waard. En dat is nog maar één van de bijzondere aspecten van dit boek.

Titel van de Nederlandse vertaling: De wildernis in.

Zie voor meer informatie het Engelstalige Wikipedia artikel over het boek.

Ik vond de cultuurclash uitstekend beschreven. Veel westerlingen denken – onbewust? – toch nog dat ze superieur zijn aan andere volken en benaderen op die manier de andere culturen. Maar je kunt niet zomaar alles uit Amerika (of Europa) meenemen en dan denken dat het in Afrika ook werkt. Dat weet je wel zeker na het lezen van dit boek.

Titel Nederlandse vertaling: Het gifhouten kruis.